Planlama çalışmalarına 1974 yılında başlanan, en başından itibaren planlama-programlama-finansman-uygulama süreçleri, tek bir proje bütünü olarak ele alınan, 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni planı ve yapılabilirlik etüdleri 1976 yılında tamamlanan ve  Dünya Bankası ile 09.07.1976 tarihinde imzalanan 25 milyon Amerikan doları tutarındaki kredi anlaşması sonucunda uygulaması hızla başlatılan “Güney Antalya Turizm Gelişim Projesi”, otoritelere göre Türkiye’nin en önemli bütünleşik turizm gelişim projesi olma  özelliğini halen sürdürmektedir.

Güney Antalya Turizm Gelişim Projesinin Alanı

“Güney Antalya Turizm Gelişim Projesi”nin sınırları, 1976 yılında onaylanan 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında, Antalya Limanından Gelidonya Burnuna kadar uzanan 80 Kilometre uzunluğundaki kıyı bandı olarak tanımlanmıştır. Projelendirme tarihinde  proje alanı tümüyle Olimpos-Beydağları Milli Parkı sınırları içinde kalmaktaydı. Ancak bugün turizm gelişmesine konu olan alan  Milli Park sınırları dışına çıkarılmış bulunmaktadır.

Güney Antalya Turizm Gelişim Projesinin Amacı

Yerli ve yabancı turistlere 25 bin yataklık bir kapasite sunmak üzere planlanan Güney Antalya Turizm Gelişim Projesi kapsamında, iki revizyon ile 1995 yılında 62 bin, 2000 yılında 65 bin yataklık bir kapasiteye ulaşılmış ve toplam kapasitenin yüzde 80 oranında dış turizme hizmet etmesi ve döviz girdileriyle ödemeler dengesine katkıda bulunması amaçlanmıştır. Projenin başarılı bir şekilde uygulanması için kamu otoritesi tarafından her türlü önlem alınmıştır. Bunların önlemlerin başlıcaları aşağıda dikkatinize sunulmuştur :

- Yüksek standartlı alt yapı, Dünya Bankası kredisini de içeren, kamu kaynakları kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

- Özel sektöre, üst yapı tesislerini gerçekleştirmek üzere, önemli özendirmeler uygulanmıştır. Bunların başlıcaları:

· 49 yıl erimli, uygun kira bedelli kamu arazisi tahsisi

· Genel piyasa koşullarına oranla çok daha uygun yatırım ve işletme kredileri;

· 1980’li yıllarda, önce yüzde 70, daha sonra yüzde 40 oranında hibe nitelikli “Kaynak Kullanımını Destekleme Primi”;

· Yatırım indirimi (kümülatif yıllık kâr, toplam yatırım tutarına erişinceye kadar ya da 5 yıl süreyle gelir/kurumlar vergisi bağışıklığı);

· Sigorta primleri indirimi;

· Yapı malzemesi, araç-gereç, mefruşat için gümrüksüz ithal olanağı;

· Yerli donanım alımında KDV iadesi.

- Doğal ve tarihsel çevreyi koruyucu önlemler devlet tarafından alınmıştır.

- Kemer destek kentinde gerekli olan sağlık merkezi, otelcilik eğitim merkezi ve uygulama oteli, turizm danışma bürosu, belediye binası, kamu personeli lojmanları gibi tüm sosyal donatılar devlet tarafından gerçekleştirilmiştir.

Projeden Beklenen Faydalar

Sosyo-ekonomik Fayda

Projenin kredi talebiyle Dünya Bankasına sunulduğu şekliyle, 25.000 turizm belgeli yatak içerdiği aşamada hedefler;

- Dünya Bankası kredilendirmesi ile ek finans,

- 20 bin kişiye yeni iş olanakları,

- 200 bin kişilik, günübirlik kullanım olanakları,

- Dış turizm kaynaklı, 3 milyon geceleme ve 450 milyon dolar gelir, olarak belirlenmişti. Ancak, daha sonra sürekli arttırılan kapasite ile bu hedefler, fazlasıyla aşılmış durumdadır.

Yatırımcıya Sağlanan Fayda

Yukarıda sıralanan özendirmelerin yanı sıra;

- Eğitilmiş iş gücü;

- Diğer işletme girdilerini uygun fiyatlarla, güvenli ve sürekli bir biçimde, kolaylıkla sağlayabilme olanağı,

- İyi korunmuş, bakımlı ve sağlıklı bir çevre;

- Proje içeriğinde doğrudan yer almamakla birlikte, Antalya hava alanının ve proje alanını havaalanına bağlayan kara yolu sisteminin geliştirilmesi ile uluslararası kitle turizmi koşullarına uygun erişilebilirlik;

- Dünya Bankası’nın  devrede olmasından da destek bulan, duyulma / tanınma destekleri sağlanmıştır.

Bölge İnsanına Sağlanan Fayda

- Yüksek kaliteli alt yapı ve hizmetler (yol, su, elektrik, haberleşme, katı atık toplama ve imha, kanalizasyon ve kullanılmış su arıtma, yat limanı),

- Merkezi hükümet katkısı ile, kentleşmiş yörelere yakın düzeyde örgütlenmiş yerel yönetimler,

- Sağlık hizmetleri,

- Tarımsal üretimi arttırmak üzere sulama sistemleri,

- Yörede oluşacak turizm aktivitesine bölge insanının katılımı.

Projenin Parasal Boyutu

Güney Antalya Turizm Gelişim Projesi kapsamında yapılacak konaklama tesislerinin yanı sıra yöre insanının gereksinmelerini karşılamak üzere yapılan alt yapı ve temel teknik altyapı hizmetlerini karşılamak üzere tahsis edilen  Dünya Bankası kredisinin kurumlara dağılımı aşağıdaki gibidir:

a. Turizm Bankası tarafından sağlanan hizmetlerin (İçme-kullanma suyu, kullanılmış su toplama ve arıtma, katı atık toplama ve imha, orman yangınına karşı korunma sistemleri gibi teknik altyapının  geliştirilmesi, Phaselis antik kentinde, ziyaretçi kabul ve yönlendirme merkezi ve müze binası, Kemer Yat Limanı, Kemer Sağlık Binası, Kemer Otelcilik Eğitim Merkezi ve Uygulama Oteli, Kemer merkezinde nitelikli turizm işgücü için sosyal konut tarzı lojmanlar, Kemer’de Proje Alanı Yönetim Merkezi) yapımı için: 10.270.000 Amerikan doları,

b. Karayolları Genel Müdürlüğü’nün hizmetleri için: 2.220.000 Amerikan doları,

c. Kepez A.Ş tarafından yapılan elektrik işleri için: 3.860.000 Amerikan doları,

d. PTT İdaresinin sağladığı hizmetler için: 2.080.000 Amerikan doları,

e. Başlangıç ödenekleri, bilinmeyen giderler toplamı: 4.570.000 Amerikan doları olmak üzere toplam 23 milyon Amerikan doları tutarında kredi  kullanılmıştır.

T.C. Hükümeti, yatırım programlarında da yer verilen proje kapsamındaki alt yapıların toplam finansmanını üstlenmiştir. Yapım gerçekleştikçe, “Proje Müdürlüğü” tarafından onaylanan hak edişlere göre, finansmanın Dünya Bankası kredisi ile karşılanacak yüzdesine denk gelen tutar, ilgili uygulayıcı kuruluşa ya da onun ihaleyi yaptığı yükleniciye doğrudan ödenmiştir. Yalnızca elektrik işleriyle yükümlü olan Kepez A.Ş., imtiyaz sözleşmesi uyarınca, kredi dışındaki iç finansmanı kendisi karşılamıştır.

Dünya Bankası kredisi kullanılarak gerçekleştirilen yatırımlar, uygulayıcıları ve ilgili kredi miktarları da belirtilerek izleyen 1 no’lu tabloda gösterilmiştir. Projenin içerdiği  diğer yatırımlar ve operasyonlara  “Projenin Uygulanması” bölümünde değinilmiştir.

Tablo 1- Güney Antalya Turizm Gelişim Projesinin Dünya Bankası Kredisine Konu Bileşenleri, Uygulayıcıları, Kredi Payları

Projenin Örgütlenmesi ve Uygulanması

1969–1974 Dönemi  (Dünya Bankası Devreye Girmeden önce)

1969 da yayımlanan 6/12209 sayılı “Turizm Gelişmesi Esaslarına İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı” ile Çanakkale-Balıkesir İl sınırının denize saplandığı nokta ile Antalya-İçel İl Sınırının denize saplandığı nokta arasındaki karasularının bitişiğindeki 3 km derinliğinde kıyı şeridi “Turizm Gelişme Bölgesi” ilan edilmişti. Aynı Kararname hükümleri uyarınca DPT Müsteşarlığı bünyesinde, Müsteşar Yardımcısı yetkilerine sahip bir Proje Müdürü yönetiminde bir Proje  Müdürlüğü kurulmuş, bu Müdürlükçe yapılan bir ihale sonucunda bu bölgenin turizm gelişme perspektifleri kabaca belirlenmiş ve bunların gerçekleştirilmesi için bir örgütlenme modeli de önerilmişti. Bu bağlamda Beldibi ile Tekirova‘yı ve aradaki yöreyi kapsayan Batı (ya da Güney)  Antalya Turizm Gelişme Alanı ile bugün Belek Turizm Merkezi olarak bilinen Doğu Antalya Turizm Gelişme Alanı’na öncelik verilmiş, DPT Müsteşarlığı tarafından bu alanlarda bir kısım orman arazisi için yatırımcı adaylarına koşullu tahsis vaadinde bulunulmuştu. Danimarka kökenli bir mimari büronun yaptığı çalışmada Güney Antalya proje alanı için 70.000 yataklık bir kapasite öneriliyordu. Oysa DPT Müsteşarlığı koordinatörlüğünde hazırlanan, daha önceki yıllara ait kalkınma programları, önceliği Kuşadası’nın güneyindeki Davutlar-Güzelçamlı-Dilek yöresi ile Turizm Bakanlığınca 1969 yılında gerçekleştirilen uluslararası bir mimari ve şehircilik yarışması sonucu planlaması yapılan Side yöresine vermekte, bu öncelikler Turizm Bakanlığınca da desteklenmekteydi. Öte yandan büyük kesimi devlet ormanı niteliğinde olan proje alanı, Milli Parklar Genel Müdürlüğünce Beydağları-Olimpos sahil Milli Parkı olarak ilan edilmiş ve ABD’li uzmanların da katılımıyla bir “Uzun Erimli Gelişme Planı”na bağlanmıştı. Bu planın öngördüğü toplam yatak kapasitesi ise 3000 dolayındaydı.

1972 başında yürürlüğe konulan diğer bir Bakanlar Kurulu Kararı ile DPT Müsteşarlığı’nın uygulama yapan bir kuruluş olmaması gerektiği gerekçesiyle, 6/12209 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen DPT Müsteşarlığı görev ve yetkilerinin Turizm Bakanlığı’na devri hükme bağlandı.

Turizm Bakanlığı bu sırada Muğla ve Kapadokya bölgelerinin turizm gelişme planlarını gerçekleştirmek üzere iki planlama ekibi oluşturmuştu. DPT Merkez Proje Müdürlüğündeki teknik elemanlar ve danışmanlar da bu ekiplerin içine alındı. Bunun yanı sıra, farklı Devlet kuruluşlarının benimsedikleri, birbirleriyle çelişen gelişme önceliklerini ve arazi kullanma kararlarını bağdaştırıp uygulama esaslarını belirlemeye yönelik araştırma ve çabalara da girişildi.

Bu dönemde Türk Hükümeti’nce geliştirilecek yöresel turizm gelişme projelerinin, Dünya Bankası tarafından uygun koşullu kredilerle desteklenilebileceğini belirten bir Dünya Bankası önerisini değerlendiren Turizm Bakanlığı ile Dünya Bankası ilgilileri arasında görüşmeler başladı.

1974–1976 Dönemi  (Dünya Bankasının Devreye Girişi)

Karşılıklı görüşmelerin sonucunda Güney Antalya, Dünya Bankası kredisine konu olacak proje yöresi olarak seçildi. Projenin sahibi ve koordinatörü olan Turizm Bakanlığı ile proje alanının tümünü kapsayan Milli Park ve büyük bir kısmında yaygın orman statüsü ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, çevre düzeni ve nazım imar ve imar uygulama planlarını onama yetkisi nedeniyle, İmar ve İskân Bakanlığı arasında, ortak planlama ve uygulama çalışmalarına ilişkin bir protokol imzalandı.

Bakanlıktaki bir Genel Müdür Yardımcısına doğrudan bağlı olarak çalışan, sayı ve nitelik açısından oldukça yeterli olan bir ekip oluşturularak 6 ay içinde Dünya Bankasının beklediği çalışma ve kredi başvurusunu gerçekleştirildi.

Çalışma kapsamı, Proje’nin tanımını, ekonomik ve mali fizibilitesini, uygulanması için gerçekleştirilecek örgütlenmeyi, üst yapı yatırımlarına uygulanacak özendirmeleri, 1/25 000 ölçekli Çevre Düzeni Planı’nın yanı sıra  Kemer, Çamyuva ve Tekirova yerleşmelerinin Nazım İmar Planı taslaklarını ve proje bileşeni durumundaki alt yapıların (Bkz. Tablo 1) ön teknik tasarımlarını içeriyordu. Dünya Bankası tarafından belli bir süre incelenen ve Türk  Hükümeti temsilcilerinin  Washington’a davet edilmesiyle sonuçlanan süreçte, Turizm ve  Maliye Bakanlıkları ile T.C. Turizm Bankası görevlilerinden oluşan dört kişilik Türk heyeti ile Dünya Bankası yetkilileri arasında gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, Dünya Bankası ile 09.07.1976 da 1310-Tu sayılı 25 milyon ABD doları tutarındaki kredi ile ilgili anlaşma, Washington Mali Müşavirliğimizce imzalandı.

1976 – 1978 Dönemi (Kredi Anlaşmasının İmzalanması ile Kredinin Yürürlüğe Girişi Arasındaki Süreç)

Bu dönem, özellikle kredi yürürlük koşullarının yerine getirilmesinin takıldığı engelleri ve nasıl aşıldıklarını anlamak bakımından ve benzeri projelerde benzeri sorunlarla karşılaşılması olasılığı nedeniyle  önemlidir.

Yatırım Programlarında, turizm sektörüne proje ile ilgili yatırımlar için ödenek konması, projeyi ve krediyi onaylamış bulunan Maliye Bakanlığının ve Projenin önceki sahibi DPT Müsteşarlığının desteğiyle kolaylıkla sağlanmış, hatta önemli, öncelikli projeler arasına alınan projeye, gerek kadrolu çalışanlarının ücretleri gerekse diğer açılardan, gerçekleşme süreci boyunca özel destek sağlamıştır. Proje Müdürü ve diğer birkaç gerekli kadro ise, Bütçe Kanunu çerçevesinde sağlanmıştır.

Proje Müdürünün atanması, bir süre gecikmiş, olmakla birlikte, daha önceki aşamalarda projenin yönetimini ve eşgüdümünü üstlenmiş olan kişiler arasıda seçilen bir kişi bu göreve atanmış, Bütçe Kanunu ile tahsis edilen kadrolar ve daha önceki formülle, T.C. Turizm Bankası yoluyla istihdam edilen sözleşmeli personel ile “Antalya Bölge Turizm Proje Müdürlüğü” oluşturulmuş, büro binası, eşya, araç, gereç gereksinimleri de tamamlanarak 1978 yazı ortalarında Antalya’da fiilen göreve başlamıştır.

Bir yandan Turizm Bakanlığı bünyesinde bir müsteşar yardımcılığı makamına, diğer yandan Antalya Valisine doğrudan bağlı olarak çalışan söz konusu Proje Müdürlüğü, proje bileşenleri için bütçeye konan ödenekleri, uygulayıcı kuruluşlara, protokoller bağlamında, dağıtmak, uygulamayı izlemek, yüklenici hak edişlerini inceleyerek onaylamak, Türk mali denetleme mercilerine ve Dünya Bankası denetçilerine karşı sorumlu olarak projenin hesaplarını tutmak, maliyet tahminlerini güncelleştirerek yıllık bütçe önerilerini hazırlamak, projenin her yönü ile eşgüdüm ve çevirim yönetimi işlerini üstlendi.

1/25 000 ölçekli Plan, Turizm Bakanlığınca İmar ve İskan Bakanlığı ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne sürekli danışılarak ve olumlu görüşleri alınarak hazırlanmış ve onay için resmen İmar ve İskan Bakanlığına sevk edilmiş ve imzalanmıştır.

Turizmle yakından uzaktan ilintili tüm Bakanlıkların müsteşarlarından oluşan “Turizm Koordinasyon Kurulu” Turizm Bakanlığı tarafından, Güney Antalya ile ilgili özel bir gündemle toplanarak, mevcut sorunların üstüne gitmenin hem proje için hem de genelde, o günlerde gündemde olan “Kıyının korunması ve kamu yararına açık tutulması” ilkesi açısından, ne denli önemli olduğu anlatılmış, tartışılmış, bunların üstüne hızla ve kararlılıkla gidilmesi için oy birliği ile karar alınmıştır. Böylece Dünya Bankası Kredisi, 1978 yılı baharında yürürlüğe girmiştir.

1978 - 1980’li yılların ilk yarısını kapsayan Uygulama Dönemi

1978 yılında kamulaştırmaları tamamlanan Kemer, Çamyuva ve Tekirova yerleşmelerinin nazım imar planları ve imar uygulama planları hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur. Kemer’de imar parselasyonu, İmar Kanununun 18. Maddesi (Hamur Maddesi) ilk kez belediye sınırları dışında uygulanarak, gerçekleştirildi. Aynı yıl ve izleyen yılda projenin, birkaç istisna dışında tüm bileşenleri ihale edilerek yapımına başlandı. Turizm Bakanlığınca özenle düzenlenmiş bir kamp alanı gerçekleştirilerek hizmete açıldı, iki tatil köyünün temeli atıldı, bu temel atma törenine Dünya Bankası’nın o zamanki Başkanı olan Mc Namara da katıldı. (1980 yılı başında Hükümet ve Devletin kesinlikle turizm üst yapı yatırımlarına girmemesi yönünde politika değişikliği nedeniyle bu tatil köylerinin yapımı özel yatırımcılara bırakılmıştı.) Ancak bir tek kampingin açılışı bile, verdikleri desteğe karşın projenin gerçekleşeceğine inanamayan bir çok kamu yöneticisini bu doğrultuda ikna etmesi nedeniyle çok önemliydi.

Kimi bileşenlerin gerçekleşmesi çeşitli nedenlerle öngörülen zamanlamaya göre büyük gecikmelere uğradı. Kredi kapsamında olmayan yan dere ıslahı ve taşkın kontrol çalışmaları, Turizm Bakanlığının isteği ve Bütçede turizm sektörüne kaynak  tahsisi ile  DSİ tarafından  gerçekleştirildi.

Başta Alanya olmak üzere, Antalya’nın diğer yörelerindeki turizm gelişmesine ve Güney Antalya Projesi kapsamındaki turizm gelişimine hizmet etmek üzere askeri hava alanının yanına yeni bir sivil hava alanı yapılması kararı alındı ve izleyen yıllarda gerçekleştirildi.

Ancak bu çok önemli gerçekleşmelere karşın, özel sektörden beklenen üst yapı yatırımları proje alanına bir türlü çekilemiyordu.

1983 yılından başlayarak  yürürlüğe konulan özendirmeler bu sorunu çözdü, proje alanında oteller ve tatil köyleri hızla gerçekleşmeye başladı. Talep giderek öylesine artı ki, üst üste yapılan plan değişiklikleri ile yapılanma katsayıları artırıldı, turizm gelişme alanları ve köy yerleşik alanları genişletildi ve plan kapsamındaki toplam yatak kapasitesi 65 bine ulaştı. Artan yerleşik nüfus nedeniyle Antalya Merkez İlçesine bağlı Kemer Bucağı ilçe oldu. Yöre yerleşmeleri içinde yer alan turizm tesisleri ile birlikte kapasite bu gün 70 bin yatağın  üstüne çıktı.

Tamamlanan altyapıların işletilmesi için önce yörede belediye olmadığından, İl Özel İdaresinin ve Köy Tüzel Kişiliklerinin üye oldukları “Güney Antalya Turizm Altyapı Birliği (GATAB)” adı altında bir hizmet birliği kuruldu. Birliğin daha esnek hareket kabiliyetine kavuşturulması, yöredeki turistik tesis sahiplerinin/işletmecilerinin de hissedar oldukları “ALTAŞ” isimli şirketin kurulması ile sağlandı. Yöre yerleşmeleri belli bir nüfus eşiğine ulaşıp Belediye kurdukça GATAB bünyesindeki köy tüzel kişiliklerinin yerini aldılar. Bugün aynı yapılanma, ALTAŞ dışında gerek işletme gerek ek altyapı gerçekleştirmeleri için oldukça etkin bir biçimde sürdürülmektedir.

GATAB’ın 2005 Yılından İtibaren Kavuştuğu Yeni Yapı

2005 yılında, değişen Birlikler Kanunu uyarınca, Kemer Kaymakamlığı tarafından üstlenilen yönetim döneminin sonuna gelindi. GATAB sınırları içerisinde kalan belediye başkanlarının aday olduğu bir seçimle yönetim, seçimi oy çokluğu ile kazanmış olan Tekirova Belediye Başkanı Yusuf ÜRAS’a devredildi.

Yeni yönetimin iş başına gelmesi ile GATAB’da operasyonel etkinliğin ve teknik yapının çağdaş düzeye getirilmesini amaçlayan yenilenme ve gelişim programı başlatıldı. Bu çalışmalar halen birçok değişik konuda devam etmektedir. Yapılan çalışmalar hakkında ayrıntılı bilgileri sitemizin Projeler ve Çalışmalar adlı bölümlerimizde görmek mümkün olacaktır.

Sonuç

Söz konusu proje gerçekleştirilirken, o döneme kadar herhangi bir entegre turizm projesi uygulama deneyimi bulunmayan Turizm Bakanlığı, daha önce denenmemiş bir örgütlenme modeli, kırsal alanda 18. madde uygulaması, Belediye olmayan bir yörede hizmet birliği, özel işletmeciler ile belediyeleri bir şirket bünyesinde bir araya getiren bir altyapı işletme şirketi gibi bir çok ilki uyguladı.

Projenin gerçekleşmesi, zaman alan yönlerine karşın Dünya Turizm Örgütü’nün 1991 yılında Rio de Janeiro’da yapılan kongresinde, dünyanın en başarılı 6 bütünleşik turizm gelişim projesinden biri olarak seçilmesine olanak tanıdı. Bu örnekten de anlaşılacağı gibi GATAB başarılı bir proje ve uygulama konusu olarak çalışmalarına devam etmekte ve bölgeye hizmet vermektedir.